ارزشيابي عملكردي ( مرور كوتاه)

تعاريف

در اين قسمت به چكيده و خلاصه تعريف بعضي از اصطلاحات رايج در ارزشيابي مي پردازيم.

تعريف اندازه گيري: در اندازه گيري ويژگيها يا صفات اشياء و افراد تعيين مي گردند و مقدار آن ويژگيها يا صفات به صورت عدد و رقم گزارش مي شوند.

اندازه گيري فرآيند يا شيوه اي دقيق و نظامدار است.

تعريف آزمون: آزمون وسيله اي براي انجام فرآيند اندازه گيري است. براي اندازه گيري ويژگيهاي مختلف اشياء و افراد از وسايل مختلفي استفاده مي شود. مثلاً براي اندازه گيري ويژگيهاي فيزيكي ، مثل طول و وزن افراد از متر يا ترازو استفاده مي شود.

معمول ترين وسيله اندازه گيري يا صفات رواني آزمون است.

تعريف آزمون: بنا به تعريف فوق وقتي كه براي اندازه گيري يكي از ويژگيهاي رواني يا ترتيبي يك فرد يا گروهي از افراد از آزمون استفاده مي شود به اين فعاليت آزمودن گفته مي شود.

تعريف سنجش: مفهوم گسترده اي نسبت به آزمون و اندازه گيري دارد. در حقيقت سنجش گرد آوري اطلاعات با فنون و روشهاي مختلف است و يك تحليل جامع و چند وجهي از رفتار و عملكرد هاست. سنجش در امور كيفي است ولي آزمون و اندازه گيري بيشتر به كميت نكته دارند.

تعريف ارزشيابي: به طور ساده به تعيين ارزش براي هر چيزي يا داوري ارزشي كردن گفته مي شود.

يك فرآيند نظامدار براي جمع آوري ، تحليل و تفسير اطلاعات گفته مي شود به اين منظور تعيين شود آيا هدفهاي مورد نظر تحقق يافته اند يا در حال تحقق پيدا كردن هستند و به چه ميزاني؟

آزمونهاي عملكردي: در آزمونهاي عملكردي كه به آنها آزمونهاي واقعي نيز گفته مي شود فرآيند ها و فرآورده هاي يادگيري دانش آموزان و دانشجويان به طور مستقيم سنجش مي شوند.

چون در آزمون هاي كتبي نمي توان بعضي از بازده هاي يادگيري را سنجش نمود مي توان با آزمونهاي عملكردي آنها را سنجيد.

تعريف آزمون عملكردي: آزمونهاي عملكردي با مهارت سر و كار دارند. مهارت در استفاده از فرآيند ها و شيوه هاي اجرايي و نيز مهارت در توليد فرآورده ها.

انواع آزمونهاي عملكردي

آزمونهاي عملكردي بسيار متنوع اند اما در اين جا چهار نوع مهم آنها را مي آوريم:

1- آزمون كتبي عملكردي

2- آزمون شناسايي

3- آزمون انجام عملكرد در موقعيتهاي شبيه سازي شده

4- نمونه ي كار

1- آزمون كتبي عملكردي: براي سنجش مهارتها با فعاليتهاي واسطه ي مورد استفاده دارد.

آزمون كتبي عملكردي عمدتاً بر كار بست علم و دانش و مهارت در موقعيتهاي عملي يا شبيه سازي شده با موقعيتهاي عملي تأكيد مي شود در اين گونه آزمونهاي عملكردي يا بازده هاي پاياني مورد سنجش قرار مي گيرند يا مراحل مياني عيلكرد براي رسيدن به بازده ...

مثالي براي سؤالهاي آزمون عملكردي يك مدار يك پل را طراحي كنيد. تهيه نمودار ستوني نوشتن يك داستان كوتاه ساختن نقشه ي يك ( چارت) آزمايش عملي _ نوشتن چگونگي كار با وسايلي كه در موقعيتهاي واقعي گران قيمت يا خطرناكند و با آزمون كتبي عملكردي مي توان مهارت و دقت عمل ايشان را سنجيد. مثلاً مهارت تشخيص بيماري در رابطه با بيماران قرضي با بيماران قرضي در دانشجويان پز شكي اين نوع اطلاعات را بصورت كتبي از فراگير دريافت مي كنيم.

2- آزمون شناسايي: روش براي سنجش فراگيران در تشخيص ويژگيها _ محاسن، معايب و مواد استفاده در امور مختلف.

مثلاً شناسايي ابزار يا دستگاه هاي مختلف يا توصيف كار آنها _ مواجه كردن فراگير با يك اتصالي در يك دستگاه برق و از او خواستن براي شناسايي عيب مدار با استفاده از ابزارها و وسايل.

در آموزش صنعتي بسيار كاربرد دارند.

3- آزمون عملكرد در موقعيتهاي شبيه سازي شده: در اين آزمون از فراگير خواسته مي شود تا در كي موقعيت شبيه سازي شده يا مصنوعي يا خيالي همان اعمالي را انجام دهد كه در موقعيتهاي واقعي ضروري هستند.

مثالي در درس علوم يا حرفه و فن كار در آزمايشگاه يا كارگاه به صورت عملكرد در شغل واقعي شبيه سازي شده است.

مثال ديگر: در بعضي مواقع براي آموزش از اين آزمون استفاده مي شود مثل آموزش رانندگي يا آموزش خلباني كه در محلي كه مثل اتومبيل يا هواپيما شبيه سازي شده است انجام مي گيرد.

دراين روش براي ارزشيابي از تواناييها و مهارتهاي يادگيرندگان در انجام كارهاي مختلف ( فرايند يادگيري) و توليد بازده ها مطلوب ( فراورده هاي يادگير) نيز مي توان سود جست.

4- آزمون نمونه ي كار

در اين آزمون از فراگير خواسته مي شود تا اعمالي انجام دهد كه معرف عملكرد واقعي مورد سنجش هستند . بدين لحاظ ، اين

روش نزديكترين روش سنجش به عملكرد واقعي ياد گيردند در محيط هاي طبيعي است. البته بايد شرايط انجام كار كنترل شده باشد.

حتي روش كنفرانس دادن و روش تدريس در كلاس توسط دانش آموزان و دانشجويان هم نوعي نمونه كار است.

تذكر : تحقيق يك نوع آزمون نمونه كار است.

مراحل تهيه آزمون هاي عملكردي

ساخت وتهيه آزمونهاي عملكردي با ساير آزمونهاي قبلي كه طرح مي كرده ايم تفاوت دارد چون اين آزمونها وقت بيشتري نياز دارد و نمره گذاري آنها مشكل است . پس در مراحل تهيه آزمونهاي عملكردي به موارد زير توجه مي كنيم.

1- بازده ي مورد نظر عملكرد را مشخص كنيد

از هدفهاي مشخص شده در جدول دو بعدي كه قبلاً توانسته ايم تهيه كنيم آنهايي را انتخاب كنيد كه به آزمون عملكردي نياز دارند.

اين هدفها را بصورت كاملاً رفتاري بنويسند. ملاك آنها را نيز بايد در نظر داشته باشيم.

مثال با توجه به دقت عملكرد مثلاً با استفاده از يك دماسنج دما را تا دهم درجه اندازه گيري كند.

مثال با توجه به رعايت ايمني مثلاً اتومبيلي را بدون زير پا گذاشتن هيچ يك از مقررات ايمني رانندگي ، در دو چهار راه براند.

2- موقعيت آزمون را وقع بينانه برگزينيد.

موقعيت ها و شرايط را كه قرار است عملكرد مورد نظر درآن سنجيده شود را بيازمائيد و به گونه اي انتخاب كنيد كه همه ي جوانب امر ، از جمله ملاحظات اقتصادي ، زماني ، انساني ، عملي و ... را منظور كرده باشند.

مثال در آزمون مهارت هاي كمكهاي اوليه استفاده از دستگاه هاي گران قيمت و كمياب براي آزمون مهارت آزمون شوندگان ممكن است بسيار خطرناك يا مستلزم صرف هزينه هاي بسيار زياد است.

3- از راهنماييها و دستور العملهايي كه روشن موقعيت آزمون را مشخص مي كنند استفاده نمايند.

منظور از اين پيشنهاد آن است كه دستورالعملهايي كه بايد براي آزمون فراهم شوند كه در آنها عملكرد مورد نظر و شرايطي كه در آن قرار است عمكرد نشان داده شود مشخص گردند.

به مثال هاي زير توجه كنيد.

الف: مقصود از آزمون

ب: مواد و تجهيزات

پ: جريان آزمون: 1- شرايط تجهيزات

2- عملكرد مورد انتظار

3- محدوده ي زماني

ت: روش هاي نمره گذاري ( بارم بندي)

دستور العملها بايد كتبي باشند و از همه ي افراد بصورت يكسان تكليف بخواهد.

پس بايد روش استفاده از راهنماي آزمون مشخص شود و براي همه ي آزمونها بصورت يكنواخت به كار رود.

4- ارزشها و فنون گوناگون مشاهده در نمره گذاري و ارزشيابي استفاده كنيد.

چون ارزشيابي عملكردي ارزيابي عملكرد_ فرآيند و فرآورده يا تركيبي از آنها انجام مي شود.

روشهاي مشاهده در ارزيابي عملكرد عبارتند از : فهرست وارسي ، مقاياس درجه بندي ، سياهه ي رفتار يا مشاهده مستقيم است پوشه كار هم از نمونه هاي مشاهده و نمره گذاري در آزمونهاي عملكردي است.

به چند نوع سؤال طرح شده در آزمونهاي عملكردي ( كتبي _ شناسايي _ شبيه سازي _ نمونه كار ) كه در زير آمده است توجه كنيد.

1- دانش آموز عزيز با توجه به مشكلات موجود در محل زندگي خود خيابان _ كوچه و غيره در مدت 15 دقيقه نامه اي به شهردار محترم بنويسيد تا نسبت به حل مشكلات موجود اقدام لازم صورت گيرد.

در نوشتن نامه به نكات زير توجه كنيد.

الف) خلاصه نويسي

ب) اشاره به اصل مطلب

ج) توجه به نكات دستوري و نگارشي

د) ارائه به كلاس

محل آزمون	نوع آزمون	روش اجرا	زمان
كلاس	كتبي عملكردي	فردي	15 دقيقه

2-

حرفه و فن سوم واحد	كلاس	تصاوير زير را مورد بررسي قرار داده و با توجه به محاسن و معايب اتومبيل هاي قديمي و امروزي شماره هر تصوير را در جدول زير قرار دهيد. تصاوير 6 5 4 3 2 1				تصاوير كاغذ و مواد	شناسايي	فردي	5 دقيقه	صفحه 10
		اتومبيل هاي قديمي		اتومبيل هاي جديد
		معايب	محاسن	معايب	محاسن

3- فراگير بتواند با در اختيار داشتن اره و تخته سه لايي يك قطعه چوب را با رعايت نكات ايمني ، با مهارت اره كند .

دستور العمل شماره 3: ( شبيه سازي)

دانش آموز عزيز لطفاً : برشكاري زير را با توجه به موارد زير انجام دهيد:

وسايل روي ميز شما قرار دارد

رعايت نكات ايمني

استفاده درست از وسايل

تميز بودن قطعه كار

4- دانش آموز عزيز لطفاً فعاليت زير را در مدت 45 دقيقه اجرا كنيد.

الف: وسايل و ابزار كار روي ميز شماست. مقوا _ چسب _ آجر _ تعدادي تخته مكعبي شكل يا وزنه )

ب) پل به دلخواه بسازيد.

ج) مقاومت پل را در گروه مورد بررسي قرار دهيد.

هـ ) گزارش كار را در كلاس ارائه دهيد.

محل آزمون	نوع آزمون	روش اجرا	زمان
كلاس	كتبي عملكردي	فردي	15 دقيقه

گرد آوري : مرتضي مظاهري

منابع :