« بررسي مقايسهايوضعيت فيزيکي مدارس شهر اصفهان با استانداردهاي نوسازي، توسعه و تجهيز مدارس استان اصفهان »
پژوهشگر: دکتر حسنعلي بختيار نصرآبادي
ناظر: دکتر حسين پديدارنيا
مقدمه
سازمان آموزش و پرورش يکي از مهمترين و گستردهترين سازمانهاي اجتماعي است که مسئوليت انتخاب و انتقال ارزشها و آداب و رسوم را به نسل آينده بر عهده دارد. آموزش و پرورش نه تنها به طور مستقيم در رشد و شکوفايي استعداد ها و افزايش دانش و توانايي دانش آموزان مؤثر است بلکه باعث افزايش ميزان توليد سرانه و توليد ناخالص ملي در هر کشوري است.
در دنياي کنوني ، افزايش سريع جمعيت و تحول در ساختارهاي فرهنگي ، اقتصادي ، سياسي و اجتماعي موجب افزايش تقاضا براي آموزش شده است و پاسخگوئي به تقاضاهاي افراد براي آموزش نيازمند تخصيص کافي منابع انساني ، مالي و امکانات کالبدي است و يکي از منابع موجود در نظام آموزشي هر کشور که لازم است مورد توجه فراوان قرار گرفته شود، منابع کالبدي است . چراکه اين منابع ، نظام آموزشي را براي رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده اش ياري مي کند.
در ارتباط با اهميت فضاهاي آموزشي ، همين بس ، که خانه دوم دانش آموزان است و ساعتهاي بسياري را در آن سپري مي کنند و اگر فضاها از نظر فيزيکي ، که لازمه بهزيستي و آرامش روح و جسم است مناسب نباشد به مکاني کسالت آور تبديل مي گردد که غير قابل تحمل مي باشد. با توجه به اهميت فضاهاي آموزشي در بهبود کيفيت آموزش و يادگيري ، تحقيقات گسترده اي در سطح جهان صورت گرفته است و در چند سا ل اخير تحقيقات معدودي نيز در ايران انجام گرفته است که به آن اشاره مي شود.
طبق تحقيقات رضائي ( 1373 ) و شاه کرم (1377) فضاهاي آموزشي ، پرورشي و بهداشتي مدارس مورد بررسي از مطلوبيت برخوردار نبوده است و موارد فوق با استانداردهاي ارائه شده
توسط سازمان نوسازي مدارس کشور سازگاري چنداني نداشته است . حال با توجه به اهميت و نقش ويژه فضاهاي آموزشي ، ضروري به نظر رسيد تا وضعيت فضاهاي آموزشي مدارس شهر اصفهان با توجه به استاندارد ها مورد بررسي و تحليل قرارگيرد.
هدف کلي شناخت وضعيت فيزيکي مدارس شهر اصفهان و مقايسه با استاندارد هاي سازمان نوسازي مدارس است که اهداف ويژه آن عبارتند از :
1 - بررسي وضعيت فضاهاي مسقف مدارس با توجه به سرانه دانش آموزان و مقايسه آن با استانداردهاي سازمان نو سازي مدارس .
2- تعيين فضاهاي باز مدارس با توجه به سرانه دانش آموزان و مقايسه آن با استانداردهاي سازمان نوسازي مدارس.
3- تعيين وضعيت فضا هاي فيزيکي مدارس ( مسقف و باز ) با توجه به ويژگيهاي معماري نظير رنگ ، اندازه ، ارتفاع ، تهويه ،گرمايش و سرمايش .
سئوالهاي پژوهش
1- وضعيت فيزيکي مدارس شهر اصفهان تا چه اندازه از لحاظ ويژگيهاي معماري نظير: رنگ، اندازه, ارتفاع، تهويه و گرمايش با استانداردهاي سازمان نوسازي مطابق است.
2- وضعيت فضاهاي مسقف مدارس با توجه به سرانه دانش آموزان در مقايسه با استانداردهاي سازمان نوسازي چگونه است؟
3- وضعيت فضاهاي باز مدارس با توجه به سرانه دانش آموزان در مقايسه با استانداردهاي سازمان نوسازي چگونه است؟
ـ فضاهاي مسقف ـ فضاهاي بازـ فضاهاي آموزشي ( فضاهاي پژوهشي )
ـ فضاهاي رفاهي و خدماتي ـ فضاهاي ارتباطي ـ سرانه فضاهاي آموزشي و پرورشي
درپژوهش حاضر جامعه مورد مطالعه را کليه مدارس شهراصفهان تشکيل دادهاند و نمونهاي به حجم 193 باب مدرسه با روش نمونه گيري طبقه اي متناسب با حجم انتخاب شد.
ابزار پژوهش ، چک ليستي با عنوان ً چک ليست ارزيابي وضعيت فيزيکي مدارس ًاست. چک ليست فوق شامل دو بخش است که بخش اول آن اطلاعات کلي در مورد مدارس نمونه ارائه داده و بخش دوم آن با 63 سؤال ، اطلاعاتي در زمينه فضا هاي مدارس را در خود جاي داده است.
روائي ابزار با استفاده از نظرات کارشناسان و متخصصين سازمان نوسازي و تجهيز مدارس اصفهان بدست آمد و پس از اصلاح و مطالعه مقدماتي ، چک ليست نهائي تنظيم گرديد. پايائي ابزار نيز با روش ضريب توافق کندال محاسبه شد.
تحقيق حاضر از نوع تحقيق توصيفي است.
· در ازريابي انجام شده در مورد فضا هاي مدارس ، کلاس درس با ميانگين 53/2 ،آزمايشگاه با ميانگين 57/2 ، کتابخانه با ميانگين 81/1 ،سالن اجتماعات با ميانگين 05/2 ، فضاهاي اداري با ميانگين 55/2 فضاهاي بهداشتي باميانگين 82/1 ،راهروها با ميانگين 27/2 وفضاهاي باز باميانگين 01/2 گزارش شدند.
· طبق نتايج بالاترين ميانگين ارزيابي مقولهها در مدارس نمونه به فضاهاي اداري با ميانگين 54/02 و پائين ترين ميانگين ارزيابي 81/1 به کتابخانه اختصاص يافته است.
· به طور کلي ، تمامي مدارس نمونه شهر اصفهان ،از نظر وضعيت کتابخانه ، فضاهاي بهداشتي ، فضاهاي باز ، سالن اجتماعات و راهروها ، درسطح نسبتاً مطلوب ارزيابي شده اند و در مقولههاي کلاس درس ، آزمايشگاه و فضاهاي اداري به ترتيب نسبتاً مطلوب ، مطلوب و قابل قبول ارزيابي شده اند .
· در زمينه سرانه فضاها ، ميانگين سرانه فضاي اداري در هر سه دوره تحصيلي مطلوب , سرانه فضاي پرورشي در مدارس راهنمائي مطلوب , سرانه فضاي باز در دبيرستانها مطلوب , گزارش شده و بقيه فضاهاي مسقف و باز مدارس از ميانگين سرانه استاندارد فاصله دارند و در وضعيت مطلوبي قرار ندارند.
بخشي از پيشنهادها
· با توجه به وضعيت نامناسب فضاهاي آموزشي و فاصله سرانه فضاهاي مورد نظر مدارس با استانداردها پيشنهاد مي شود در ساخت فضاهاي مدارس، طبق استانداردهاي صحيح و با نظارت کارشناسان سازمان نوسازي مدارس کشور، و بهرهگيري از اصول جديد مهندسي متناسب با هر مقطع آموزشي خاص فضاسازي انجام گيرد.
· درهنگام ساخت و ساز مدارس جديد، سرانه فضاي لازم به ازاي هر دانش آموز و به متر مربع تخصيص داده شود و پيش بيني و برنامه ريزي براي آينده ظرفيت مدارس جديد از لحاظ تعداد دانش آموزان بايد با توجه به جمعيت دانش آموزي منطقه مورد نظر، شعاع دسترسي دانش آموزان به مدرسه و موقعيت اقليمي صورت گيرد.
· همچنين اعتبارات بيشتري از سوي دولت به ساخت و سازفضاها تخصيص داده شود و زمينه براي مشارکت مردمي براي ساخت و ساز مدارس بيش از پيش جلب گردد.