« بررسي عوامل و ميزان شيوع بيماري پديكولوزيس (شپش سر) در دانش آموزان دختر دوره ابتدايي استان اصفهان »
پژوهشگر : دكتر نغمه نكويي نائيني
ناظر : دكتر كاميار مصطفوي
مقدمه
شپش سر انگل خون خوار ، دايمي و اختصاصي انسان است و آلودگي به آن (پديكولوزيس) يكي از مشكلات بهداشتي جوامع شهري و روستايي در كشور هاي مختلف به شمار ميآيد . كودكان دبستاني آسيب پذيرترين گروه سني هستند كه از شدت آلودگي بالاترين برخوردارند و تماس آنها با هم شايعترين و اصليترين راه انتقال مي باشد . اين بيماري نه تنها در كشور هاي عقب مانده بلكه در جوامع پيشرفته از جمله ايالات متحده نيز ديده مي شود ، به طوريكه در اين كشورها هر ساله حدود 12ـ 6 ميليون نفر به اين بيماري مبتلا مي شوند و بررسيها نشان مي دهد كه اين رقم ساليانه در حال افزايش است .
هدف پژوهش
هدف كلي اين پژوهش بررسي و تعيين عوامل ايجاد كننده شيوع پديكولوزيس بر اساس ميزان شيوع در دانش آموزان دختر ابتدايي مدارس استان اصفهان بود .
هدفهايويژه بررسيو تعيين ميزان شيوع پديكولوزيس با در نظرگرفتن ويژگيهاي دموگرافيك، دسترسي به امكانات بهداشتي و درماني و نگرش مادران بود .
سئوال ها (فرضيه پژوهش )
1ـ ميزان شيوع بيماري پديكولوزيس در نمونه مورد نظر چگونه است ؟
2ـ كودكان مبتلا از نظر وضعيت اقتصادي خانواده ، ميزان تحصيلات والدين ، تعداد فرزندان خانواده ، استفاده از لوازم شخصي ، دفعات استحمام ، جمعيت خانواده ، وضعيت مسكوني ، دسترسي به امكانات بهداشتي و داشتن مربي بهداشت داراي چه وضعيتي هستند ؟
3ـ ميانگين نمرات نگرش به مسائل بهداشتي در مادران كودكان مبتلا به پديكولوزيس به طور معنا داري كمتر از مادران كودكان غير مبتلا است .
متغير هاي پژوهش
در اين پژوهش متغير هاي اثرگذار ، متغير هاي مستقل عبارتند از: ويژگيهاي دموگرافيك ، دسترسي به امكانات بهداشتي و درماني و نگرش مادران دانشآموزان .
در اين پژوهش متغير اثر پذير ، متغير وابسته عبارت است از ابتلا به پديكولوزيس .
جامعه آماري ، نمونه و روش نمونه گيري
جامعه آماري شامل تمامي دانش
آموزان دختر ابتدايي استان اصفهان در سال 81 ـ1380 بود ، نمونه مورد بررسي 1106
دانش آموز دختر از 16 منطقه استان اصفهان را شامل مي شد . روش
نمونه گيري به صورت تصادفي طبقه اي بود كه متناسب با ميزان شيوع در مناطق استان
اصفهان انجام گرفت .
ابزار اندازه گيري و روش تجزيه و تحليل داده ها
به منظور جمع آوري اطلاعات از روش هاي معاينه باليني و اجراي پرسشنامه استفاده گرديد .
معاينه باليني : معاينه باليني يك مشاهده عيني است كه همراه با استفاده از نشانه شناسي اختلال انجام مي گيرد براي اين منظور سر ، لباس و مقنعه دانش آموزان دختر بوسيله پزشك مورد معاينه قرار گرفت و افراد مبتلا تشخيص داده شدند .
پرسشنامه بهداشتي : اين پرسشنامه داراي 3 قسمت بود.در قسمت اول پرسشنامه ويژگي هاي دموگرافيك مورد بررسي قرار مي گرفت ، در قسمت دوم اطلاعات بهداشتي دانش آموزان مورد پرسش قرار مي گرفت و در قسمت سوم ميزان دسترسي آنها به امكانات بهداشتي و در ماني .
پرسشنامه نگرش به مسائل بهداشتي : اين پرسشنامه داراي 32 سوال بود كه بوسيله محقق تهيه و پايايي آن در يك مطالعه مقدماتي برابر با 3 /82 محاسبه گرديد . اين پرسشنامه داراي سئوالهاي بود كه بوسيله آن ميزان نگرش مادران به رعايت موازين بهداشتي را مي سنجيد .
روش تجزيه و تحليل داده ها
روشهاي آماري در دو سطح توصيفي و استنباطي انجام گرفت.در سطح توصيفي از درصدگيري و ميزان فراواني و جداول مربوط استفاده شد و در سطح استنباطي براي مقايسه ميانگين نمرات نگرش مادران دانش آموزان مبتلا و غير مبتلا از دو روش T و (ANOVA ) استفاده شد همچنين براي مقايسه ويژگي دموگرافيگ بين دانش آموزان مبتلا و غير مبتلا از آزمون خي دو استفاده گرديد و ميزان رابطه آنها در صورت معنا داري بوسيله ضريب وي كرامر تعيين شد .
روش پژوهش
روش پژوهش ، روش توصيفي و به صورت مقطعي تشخيصي انجام گرفت . شيوه بررسي همهگير شناسي بود ، در اولين شيوه ميزان اختلال با در صد بيان مي شود . همچنين در اين نوع پژوهش ارتباط بين متغيرها توصيف مي گرددكه اين ارتباط با انجام تحليل آماري امكان پذير است.
بخشي از يافته هاي پژوهش
·
شيوع ابتلا به
پديكولوزيس در بين دختران ابتدايي استان اصفهان 75 /9 در صد بود . 6 /71 در صد
دانش آموزان مبتلا پدران بيكار يا كارگر ، 6 /59 درصد خانواده آنها در آمد كمتر از
50 هزار تومان ، 8 /90 درصد مادران و 3 /74 درصد پدران بيسواد يا تحصيلات ابتدايي
داشتند .
9 /67 درصد دانش آموزان از شانه مشترك ، 4 /40 درصد از مقنعه مشترك و 15 /76 درصد
از وسايل خواب مشترك استفاده مي كردند . 5 /60 درصد آنها يك يا كمتر از يكبار در
هفته استحمام مي كردند . 8 /35 درصد آنها خانواده هاي 6 و 7 نفري داشتند . 8 /46
درصد در مناطق شهري و 2 /53 درصد در مناطق روستايي و حاشيه شهر زندگي مي كردند . 22
درصد فاقد حمام در خانه ، 26 درصد فاقد حمام عمومي در محله ، 3 /18 درصد فاقد
درمانگاه بهداشتي ،
4 /28 درصد فاقد پايگاه بهداشتي و 2 /16 درصد فاقد مطب پزشك در محله بودند و 33
درصد فاقد مربي بهداشت در مدرسه بودند ، نتايج
T
نشان داد كه نمرات نگرش مادران دانش آموزان مبتلا به مسائل بهداشتي بطور معني داري
كمتر از مادران دانش آموزان غير مبتلا بوده است
( 1 00 /0 P =
)
، اما با كنترل ويژگيهاي دموگرافيك
و با استفاده از تحليل ( ANOVA
) هيچگونه تفاوت معني داري بدست نيامد (343 /0
P=
).
· نتايج مقايسه بين دانش آموزان مبتلا با دانش آموزان غير مبتلا نشان داد كه بين فراواني شغلهاي مختلف پدران دانش آموزان مبتلا و غير مبتلا به پديكولوزيس تفاوت معني داري وجود نداشت (1 0/0 P= و 99 /0 α = ) از نظر ميزان تحصيلات مادر بين دانش آموزان مبتلا و غير مبتلا به پديكولوزيس تفاوت معني دار وجود داشت ( 0P = و 99 /0 α = ) و همچنين از نظر تحصيلات پدران دانش آموزان مبتلا و غير مبتلا به پديكولوزيس تفاوت معني داري وجود داشت (1 0/0 P= و 99 /0 α = ).
بخشي از پيشنهادها
· از يافته هاي پژوهش براي شناسايي مناطق آلوده و ساير اقدامات درماني و پيشگيرانه استفاده گردد.
· در راستاي يافته هاي پژوهش آموزش هاي لازم به دانش آموزان و خانواده آنها در مورد استفاده از لوازم شخصي و استحمام به عمل آيد .
· برنامه هاي آموزشي بهداشت فردي به عنوان يكي از مبحث هاي درسي و با استفاده از روشهاي اطلاع رساني به دانش آموزان آموزش داده شود .
· روش كار و نحوه ارائه خدمات بهداشتي به وسيله مربيان بهداشت مورد بازنگري قرار گيرد .