« بررسي مشکلات اجرايي ارائه آموزشهاي فني و حرفهاي و کاردانش در واحدهاي آموزشي از ديدگاه هنرجويان،هنرآموزان و مديران شهر اصفهان در سال تحصيلي ۸٠ ـ ۷۹ »
پژوهشگر: دکتر مهناز لنکراني
استاد ناظر: دکتر مصطفي عمادزاده
مقدمه
آموزشهاي فني و حرفه اي و کاردانش به لحاظ تأثير عمده اي که در تربيت نيروي انساني مورد نياز جامعه دارد، همواره مورد توجه دست اندرکاران آموزش و پرورش بوده است.
"واقعيت اين است که حرفه گرايي و رويکرد
به آموزشهاي فني و حرفه اي به روال سنتي نقايص و کاستي هاي زيادي را در بر داشته
است و ظهور مهارتهاي پيچيده در قلمرو مشاغل جديد مستلزم ارائه رويکرد جديد به حرفه
گرايي است. در رويکرد جديد، ساختار برنامه ريزي آموزش هاي فني و حرفه اي از نظر
اهداف و وسعت قلمرو، محتوا و شکل آموزش تغيير مي کند و يکي از تغييرات اساسي در اين
رويکرد آن است که مرزهاي بين آموزش هاي حرفه اي و علمي کم رنگ
مي شود." ( شريعت زاده،۱۳۸٠ )
چالش هاي موجود در زمينه آموزشهاي فني و حرفهاي و کاردانش باعث شده،دست اندر کاران آموزش و پرورش بيش از گذشته در پي تغيير و اصلاح ساختار برنامههاي آموزش فني و حرفهاي و کاردانش برآيند. در اين پژوهش تلاش شده است، اهم مشکلاتي که در زمينه ارائه و اجراي آموزشهاي فني و حرفهاي و کاردانش وجود دارد، از قبيل مشکلات مربوط به دروندادها، مشکلات مربوط به فرآيند آموزش و مشکلات مربوط به خروجي ها يا بروندادها از ديدگاه سه گروه دانش آموزان هنرستان يا هنرجويان، معلمان هنرستان ها يا هنرآموزان و مديران هنرستان ها بررسي گردد.
اهداف پژوهش
· بررسي مشکلات اجرائي آموزش هاي فني و حرفه اي و کاردانش از ديدگاه مديران
· بررسي مشکلات اجرائي آموزش هاي فني و حرفه اي و کاردانش از ديدگاه هنرآموزان.
· بررسي مشکلات اجرائي آموزش هاي فني و حرفه اي و کاردانش از ديدگاه هنر جويان.
· ارائه راهکارهائي جهتبهبود و رشد و توسعهکميوکيفيآموزشهاي فنيوحرفهاي کاردانش.
سئوالهاي پژوهش
۱ ـ آيا وضعيت درونداد آموزش هاي فني و حرفه اي و کار دانش از نظر مديران و هنر آموزان متناسب است؟
۲ ـ آيا وضعيت فرآيند آموزش هاي فني و حرفه اي و کار دانش از نظر مديران و هنر آموزان متناسب است؟
۳ ـ آيا وضعيت برونداد آموزش هاي فني و حرفه اي و کار دانش از نظر مديران و هنر آموزان متناسب است؟
۴ ـ موانع توسعه کمي و کيفي آموزش هاي فني و حرفه اي و کاردانش از نظر مديران و هنر آموزان چه مواردي هستند؟
۵ ـ آيا امکانات و تجهيزات آموزشهاي فني و حرفه اي از ديدگاه مديران و هنرآموزان متناسب است؟
سئوالهاي پژوهش، در ارتباط با مشکلات اجرايي خاص گروه هنرجويان يا دانش آموزان هنرستانها به شرح زير مطرح مي گردد:
۱ ـ آيا امکانات و تجهيزات هنرستانهاي فني و حرفه اي و کاردانش از نظر هنر جويان دختر و پسر متناسب است؟
۲ ـ آيا محتواي دروس تئوري و عملي از نظر هنرجويان دختر وپسر متناسب است؟
۳ ـ آيا رشته هاي تحصيلي با رغبت هاي هنر جويان دختر و پسر متناسب است؟
۴ ـ آيا رشته هاي تحصيلي هنرستانها با نيازهاي بازار کار متناسب است؟
۵ ـ آيا امکانات ادامه تحصيل در دوره هاي کارداني و کارشناسي براي هنرجويان دختر و پسر متناسب است؟
٦ ـ آيا برنامه هاي درسي، روشهاي تدريس و امتحانات تئوري و عملي از نظر هنرجويان دختر و پسر متناسب است؟
۷ ـ آيا فضاي آموزشي و تراکم کلاس و کارگاه از نظر هنرجويان دختر و پسر متناسب است؟
جامعه و نمونه آماري و روش نمونه گيري
جامعه آماري در اين پژوهش، کليه مديران،هنرآموزان و هنرجويان شهر اصفهان در سال تحصيلي ۸٠ ـ ۷۹ هستند، که تعداد آنها به قرار زير مي باشند:
الف ـ تعداد مديران هنرستانهاي فني و حرفه اي و کاردانش شهرستان اصفهان ۵۵ نفر
ب ـ هنرآموزان هنرستانها در سال تحصيلي ۹٠ ـ ۷۸ ،۱۸۸٠ نفر ج ـ هنرجويان هنرستانهاي کاردانش،۹٦۷٠ نفر د ـ هنرجويان هنرستانهاي فني و حرفه اي،۹۹۸٦ نفر
روش نمونه گيري در اين پژوهش روش نمونه گيري تصادفي طبقه اي متناسب با حجم جامعه است. و نمونه آماري هنر جويان، يک درصد جامعه آماري،برابر ۱۹۹ نفر است، که پس از حذف پرسشنامه هاي مخدوش ۱۹٦ پرسشنامه مربوط به گروه هنرجويان تجزيه و تحليل گرديده است. مجموع هنرستانهاي شهر اصفهان، ۵۵ واحد آموزشي است، که تمام مديران هنرستانها مورد نظر خواهي قرار گرفته اند، ولي نظر به اينکه با استفاده از آزمون کالموگروف،اسميرنوف،توزيع هاي نمونه گيري نرمال بوده است و تعميم يافته ها به کل جامعه امکان پذير است، پرسشنامه هاي مخدوش و ناقص حذف شده، از گروه مديران ۳۲ پرسشنامه مورد تجزيه و تحليل قرارگرفت، که از نظر آماري از اعتبار آن کاسته نمي شود. جامعه آماري معلمان هنرستان ها يا هنر آموزان، ۱۸۸٠ نفر بوده اند و با استفاده از فرمول برآورد نمونه گيري در مورد متغير هاي طبقه اي، ۵% جامعه، يعني ۹۴ دانش آموز هنر آموز مورد نظر خواهي قرار گرفتند و پس از حذف پرسشنامه هاي ناقص، ۸٠ پرسشنامه مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.گزينش هنرآموزان و هنر جويان در پنج ناحيه به شيوه تصادفي صورت گرفته است و هنرآموزان در هر ناحيه به تعداد زير براساس جمعيت هنرآموزان شاغل هر ناحيه انتخاب شده اند.
ابزار جمع آوري اطلاعات و روش تجزيه و تحليل داده ها
ابزار انداره گيري در اين پژوهش عبارت ازسه پرسشنامه محقق ساخته است که هر پرسشنامه مشکلات اجرائي آموزشهاي فني حرفه اي و کاردانش را از ديدگاه يک گروه از سه گروه مديران، هنرآموزان و هنرجويان بررسي مي نمايد. هر پرسشنامه مرکب از سي سوال بسته پاسخ با طيف پنج گزينهاي است. جهت تخمين نرمال بودن توزيع هاي نمونه گيري از آزمون کالموگروف اسميرنوف در سطح 05/0 ≤ P استفاده گرديده است. پرسشنامه هاي هنرجويان يا دانش آموزان هنرستان ها با استفاده از آزمون مجذور خي ( X2 ) تک متغيره مورد تحليل قرار گرفت.کاربرد اين آزمون در مورد پژوهش هايي است که ميزان توافق افراد در توزيع فراواني مقوله هاي مختلف مورد نظر است. جهت بررسي شدت رابطه از آزمون کرامر استفاده شده است. وقتي آزمودنيهاي دو گروه مستقل را بتوان بر حسب متغير مورد مطالعه رتبه بندي کرد، به منظور اجراي آزمون فرضيه عدم تفاوت بين گروهها از لحاظ متغير مذکور مي توان از آزمون U استفاده کرد. در اين پژوهش ديدگاههاي سه گروه مستقل , در مورد متغير مشکلات اجرائي از آزمون کروسکال واليس استفاده شده است و براي آزمون سوال هاي مربوط به هر گروه از هنرجويان،هنرآموزان و مديران از آزمون T تک متغيره استفاده گرديده است.
روش پژوهش
روش پژوهش در اين مطالعه توصيفي است.
بخشي از يافته هاي پژوهش
· عدم تناسب امکانات و تجهيزات هنرستان ها از نظر هنرجويان تاييد گرديد.
· تناسب رشته هاي تحصيلي با رغبت هاي هنرجويان تاييد گرديد.
· عدم تناسب برنامه هاي درسي، روش هاي تدريس و روش هاي امتحان تئوري و عملي با نيازهاي فراگيران تاييد شد.
· عدم تناسب امکانات ادامه تحصيل در دوره هاي کارداني و کارشناسي با نيازهاي هنرجويان تاييد گرديد.
· عدم تناسب برنامه هاي درسي، روش هاي تدريس و روش هاي امتحان تئوري و عملي با نيازهاي فراگيران تاييد شد.
بخشي از پيشنهادها
· در پذيرش هنرجو و جذب ظرفيتهاي ورودي هنرستان ها به علائق و رغبتهاي ايشان توجه شده، ملا کهاي مشخصي در اين باره وجود داشته باشد.
· در مورد امکانات و تجهيزات هنرستانها، با استفاده از وسايل و تجهيزات روز آمد، متناسب با نيازهاي فراگيران توجه شود، همچنين از امکانات سمعي و بصري و کتب تخصصي مرتبط با رشتههاي هنرستاني در جهت ارتقاء بنيه علمي هنرآموزان و هنرجويان استفاده شود.