بررسي نوع و ميزان مطالعات غير درسي دانش آموزان دوره متوسطه و شناسائي عوامل مؤثر بر آن از نظر دانش آموزان در شهرستان شهرضا »
پژوهشگر : مرتضي فاضل
استاد ناظر : دكتر احمد شعباني
مقدمه
كتاب از ديرباز يكي از مهم ترين ابزار آگاهي و بصيرت به شمار آمده است و امروزه نيز در جوامع انساني در ابقاي موجوديت فرهنگي نقش اساسي دارد . بگونهاي كه ميزان مطالعه و گرايش به كتاب از مهمترين شاخص هاي رشد و توسعه مي باشد . از آن جائي كه دوره متوسطه نيز يكي از دورههاي حساس و اثر بخش در امر توسعه اقتصادي ، اجتماعي و ... كشورها مي باشد , توجه به مسائل اين مقطع علي الخصوص ميزان مطالعه و عوامل مؤثر بر آن براي گام نهادن به سوي توسعه و پيشرفت ضروري به نظر مي رسد. لذا محقق در تحقيق حاضر سعي در شناسائي ميزان و نوع گرايشهاي مطالعه دانش آموزان دوره مقطع و عوامل مؤثر بر آنها را از ديدگاه دانش آموزان دارد اميد است نتايج تحقيق مورد استفاده مسئولان و برنامهريزان در راه ترويج فرهنگ مطالعه و كتابخواني قرار گيرد .
اهداف پژوهش
در پژوهش حاضر سه هدف كلي مورد توجه مي باشد :
الف : بررسي و مقايسه ميزان مطالعه غير درسي (ميزان ساعات و صفحات مطالعه غير درسي دانش آموزان دختر و پسر در مقطع متوسطه )
ب : بررسي و مقايسه نوع گرايش موضوعي مطالعه غير درسي دانش آموزان دختر و پسر در مقطع متوسطه .
ج : بررسي عوامل موثر در مطالعه غير درسي دانش آموزان متوسطه از نظر دانش آموزان در شهرستان شهرضا .
سئوالات مربوط به نوع و ميزان مطالعه غير درسي :
1ـ آيا ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان پسر كمتر از ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان دختر در مقطع متوسطه مي باشد ؟
2ـ آيا تفاوت معنا داري بين ميزان مطالعه غير درسي و پايه تحصيلي دانش آموزان دوره متوسطه وجود دارد ؟
3 ـ گرايش موضوعي مطالعه غير درسي دانش آموزان دوره متوسطه چيست ؟
4 ـ آيا موضوع مطالعه غير درسي دانش آموزان پسر با موضوع مطالعه غير درسي دانش آموزان دختر متفاوت است ؟
سئوالات مربوط به عوامل مؤثر در مطالعات غير درسي :
5 ـ آيا رفتار توجه آميز والدين نسبت به كتاب و مطالعه در ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مؤثر است ؟
6ـ آيا عدم دسترسي دانش آموزان به كتاب هاي مورد علاقه و گراني كتاب موجب كاهش ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مي گردد ؟
7ـ آيا حجم زياد دروس و تكاليف كلاسي موجب كاهش ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مي گردد ؟
8 ـ آيا رفتار توجه آميز معلمان نسبت به كتاب و مطالعه در ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مؤثر است ؟
9ـ آيا سيستم تجهيز و نحوه اداره كتابخانه مدارس در ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مؤثر است؟
10ـ آيا تبليغات كتابخواني (بازديد از نمايشگاههاي كتاب, مسابقات كتابخواني و معرفي كتاب ) در ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مؤثر است؟
11ـ آيا بين عوامل مؤثر بر مطالعه غير درسي و متغير جنسيت ارتباط معنا داري وجود دارد ؟
12ـ آيا عضويت در انجمن هاي علمي و ادبي يا شوراهاي دانش آموزي در ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مؤثر است ؟
13ـ آيا اهداف دانش آموزان از مطالعه غير درسي در ميزان مطالعه غير درسي آنان مؤثر است ؟
14ـ چه عواملي مانع استفاده دانش آموزان از كتابخانه هاي آموزشگاهي مي شود ؟
متغيرهاي پژوهش
متغيرهاي وابسته عبارتند از : ميزان مطالعه غير درسي و گرايش موضوع مطالعه غير درسي .
برخي از متغير هاي مستقل نيز عبارتند از :جنسيت ، پايه تحصيلي ، رفتار توجه آميز والدين نسبت به كتاب و مطالعه ، گراني و حجم زياد كتاب .
جامعه و نمونه آماري و روش نمونه گيري
جامعه آماري تحقيق كليه دانش آموزان مشغول به تحصيل در مقطع متوسطه در سال تحصيلي 79ـ 1378 هستند و تعداد آنان 5163 نفر پسر و 4949 نفر دختر و در مجموع 10112 نفر مي باشد . حجم نمونه آماري 360 نفر بوده اند كه از هر پايه تحصيلي اول ، دوم ، سوم 60 نفر پسر و60 نفر دختر با استفاده از روش تصادفي خوشهاي انتخاب گرديده اند .
ابزار جمع آوري اطلاعات و روش تجزيه و تحليل داده ها
ابزار هاي اندازه گيري پژوهش حاضر شامل پرسشنامه محقق ساخته ، مصاحبه و دفاتر ثبت كتب كتابخانه هاي مدارس مي باشد .از آن جائي كه پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه با استفاده از نظرات اساتيد تعليم و تربيت و استاد ناظر طرح تهيه گرديد كه داراي روائي محتوا مي باشد و پايايي پرسشنامه نيز از طريق آلفاي كرونباخ معادل 70% محاسبه گرديد .
براي تجزيه و تحليل اطلاعات در مرحله توصيف اطلاعات از جدول هاي فراواني و درصد ، نمودارها و شاخص هاي آماري نظير ميانگين ، واريانس ، انحراف استاندارد و آزمون همبستگي رتبهاي استفاده گرديد همچنين در مرحله تحليل دادهها , روش هاي استنباط آماري نظير آزمون t تحليل واريانس ، آزمون تعقيبي توكي ، آزمون خي دو و آزمون يومان ويتني بكار رفته است .
روش پژوهش
در پژوهش حاضر از روش توصيفي و پيمايشي براي سنجش ميزان و نوع مطالعه غير درسي دانش آموزان استفاده گرديد
بخشي از يافته هاي پژوهش
·
ميزان ساعات مطالعه غير درسي دانش آموزان پسر 1 ساعت و 25 دقيقه و
دانش آموزان دختر
2 ساعت و 32 دقيقه در هفته مي باشد و ميانگين تعداد صفحات مورد مطالعه غير درسي
دانش آموزان پسر 57/18 صفحه و دانش آموزان دختر 78/13 صفحه مي باشد . بين ميزان
مطالعه غير درسي دانش آموزان و متغيرهاي جنسيت و پايه تحصيلي رابطه معنا داري وجود دارد.
· گرايش موضوعي دانش آموزان دوره متوسطه به ترتيب عبارتند از : 1ـ رمان 2ـ شعر 3ـ ادبيات 4 ـ علمي و فني 5 ـ مذهبي و اخلاقي 6ـ روان شناسي 7 ـ تاريخي 8ـ اجتماعي و سياسي .
· بين نظرات دانش آموزان در مورد عوامل مؤثر بر مطالعه غير درسي و ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان رابطه كمي ديده شد . ولي بين نظرات دانش آموزان در مورد عوامل مؤثر بر مطالعه غير درسي و متغير جنسيت تفاوت معنا داري وجود داشت .
· ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان عضو انجمن هاي علمي و ادبي يا شورا هاي دانش آموزي و دانش آموزان اهداف علاقه شخصي و دستيابي به آگاهي و رشد به طور معنا داري از سايرين بيشتر مي باشد . حدود 30 درصد از دانش آموزان عضو كتابخانه ها مي باشند . و دانش آموزان نامناسب بودن ساعات كار كتابخانه هاي مدارس را بزرگترين مانع استفاده از كتابخانه دانسته اند. دانش آموزان مورد مصاحبه نيز معتقدند كه حجم زياد دروس ، گراني كتاب و نداشتن علاقه و انگيزه عواملي هستند كه به ترتيب بيش از ساير عوامل موجب كاهش مطالعه غير درسي آنان شده و اكثر آنان علاقه مند به عضويت در انجمن ها و يا شوراهاي دانش آموزي و شركت در مسابقات كتابخواني را دارند ولي ميزان كمتري از آنان موفق به انجام اين امور شده اند .
بخشي از پيشنهادهاي پژوهش
· جهت فعال شدن كتابخانه هاي آموزشگاهي فعاليت اين كتابخانه ها به ساعات غير آموزشي تغيير داده شود .
· مسابقات كتابخواني بصورت متنوع و علمي جهت كليه دانش آموزان و به منظور ترويج كتابخواني در مدارس برگزار شود .
· رشته هاي تربيت معلمي كتابداران جهت اداره مطلوب كتابخانه هاي آموزشگاهي ايجاد شود .
· مقداري از كمك هاي مردمي طرح 2020 جهت تجهيز كتابخانه مدارس و ترويج فرهنگ مطالعه اختصاص يابد .
· كتابهاي كتابخانه هاي آموزشگاهي بر اساس موضوعات مورد علاقه دانش آموزان كه در تحقيق مورد توجه قرار گرفته تجهيز شود .
· رابطه بين اجراي روش هاي تدريس معلمان و ميزان مطالعه غير درسي دانش آموزان مورد بررسي قرار گيرد .